महाराष्ट्र पठाराची निर्मिती
महाराष्ट्र पठाराची निर्मिती ज्वालामुखीच्या
उद्रेकातून झाली.70 दशलक्ष वर्षापूर्वी -
भ्रंशमुलक उद्रेक झाला व लाव्हारसाचे
संचयन झाले. अशा प्रकारच्या अनेक
उद्रेकापासून महाराष्ट्र पठार तयार झाले. या
पठारावर अग्निजन्य खडक
आढळतात.भुपृष्टावर किंवा कमी खोलीवर
आढळणारे 'असिताश्म व कृष्णप्रस्तर' हे
दोन प्रकारचे खडक आढळतात.महाराष्ट्र
पठारावर उत्तरेकडून दक्षिणेकडे पुढील खोरी
आढळतात.
तापी-पूर्णा खोरे
गोदावरी खोरे
प्रणहिता खोरे
भीमा खोरे
कृष्णा खोरे
आर्कियन खडक :
हा अतिप्राचीन खडक पूर्व विदर्भा, चंद्रपुर,
भंडारा, गडचिरोली, नांदेड जिल्ह्याचा
पूर्वभाग आणि सिंधुदुर्गातील काही
तालुक्यांमध्ये आढळतो.
ग्रँनाईट, नीस व शिस्ट प्रकारच्या
खडकांपासून बनलेल्या या भुस्तरात लोह
खनिजांचे विपुल साठे आहेत.
धारवाड खडक : या श्रेणीच्या खडकांमध्ये
ग्रँन्जुलाईट्स
, डोलोमाईट, अभ्रक, सिलीमनाईट,
हॉर्नब्लेंड, शीष्ट, संगमरवर यांसारखी
मौल्यवान खनिजे आढळतात.
पूर्व नागपुर, भंडारा, गोंदिया, सिंधुदुर्ग व
कोल्हापूर जिल्ह्यातही धारवाड श्रेणीचे
खडक आढळतात.
पुणे, नागपुर, भंडारा, गोंदिया, सिंधुदुर्ग व
कोल्हापूर जिल्ह्यातही हा खडक आढळतो.
कडप्पा श्रेणींचा खडक : महाराष्ट्रातील
दक्षिण व पूर्व भागात हा खडक आढळतो.
कोल्हापूर जिल्ह्यात या श्रेणीतील खडकात
क्वार्टझाईट्स, शेल व चुनखडीचे खडक
आहेत.
विंध्ययन खडक : विंध्ययन श्रेणीतील
खडक चंद्रपुर जिल्ह्यातच आढळतात.
हा खडक सुबक बांधकामासाठी उपयुक्त
असून दर्जेदार व टिकाऊ असतो.
गोंडवना खडक : अप्पर पॉलिओझाईक
नंतरच्या कालखंडात व्दीपखंडावर अनेक
बदल होऊ न दख्खनच्या पठारावर स्थानिक
पातळीवर हालचाली निर्माण झाल्या.
खोर्यांच्या आकाराचा खोलगट भाग निर्माण
होऊन तेथे नद्यांनी आणलेल्या गाळाचे
संचयन झाले.
कालांतराने त्यात प्राणी, वनस्पतीचे अवशेष
व जंगले गाडली गेली व त्याचे दगडी कोळशात
रूपांतर झाले.
त्याला 'गोंडवना खडक' असे म्हणतात.
चंद्रपुर, यवतमाळ, गडचिरोली व अमरावती
जिल्ह्यात अप्पर गोंडवना खडक आढळतात.
